Graslanden

Door mensenwerk ontstaan

Auteur: Franz-Josef Stein
Auteur: Franz-Josef Stein

Belangrijke biotoop voor talrijke planten- en diersoorten

Toen de jager-verzamelaars tijdens de steentijd hun leefstijl veranderden en zich op één plek vestigden, moesten zij voortaan met akkerbouw en veeteelt in hun onderhoud voorzien. Het vee werd aanvankelijk naar weiden in het bos gedreven, als wintervoer dienden gedroogde twijgen met bladeren. Nadat dan ook het succesvolle maaiwerktuig - de zeis – was uitgevonden, nam hooi van graslanden de plaats in van hooi uit gedroogde bladeren als wintervoer voor het vee. De maaiweide was geboren. Het uitgestrekte grasland is op onze breedtegraad dus door menselijk handelen ontstaan. Daar waar maaien of beweiding werd gestaakt, zou op lange termijn weer een bos kunnen ontstaan.

In Zuid-Westfalen zijn graslanden in het middelgebergte vooral in de dalen aanwezig. In het vlakke land van het Kreis Soest is er bijna alleen nog grasland in de Lippeaue en in de natuurreservaten.

Grasland is een belangrijke biotoop voor talrijke dier- en plantensoorten die zich in de loop van eeuwen hebben aangepast aan het gebruik ervan door mensen. Soortenrijke graslanden met talrijke bloemplanten zijn het leefgebied van een diverse insectenwereld. Vogelsoorten, zoals graspieper, paapje en grauwe klauwier vinden in extensief gebruikte graslanden nog voldoende voedsel.

Maaiweiden

Wordt een perceel als maaiweide gebruikt, dus gemaaid, dan verliezen alle planten tegelijkertijd hun bovengrondse organen, dus die delen die voor de stofwisseling en energiehuishouding onontbeerlijk zijn. Die planten die bijzonder goed en snel kunnen regenereren, worden door het maaien begunstigd. Vanaf het midden van de 20e eeuw verliep het maaien in toenemende mate op mechanische wijze. Zo konden grotere oppervlakten in kortere tijd gemaaid worden. Grootschalige egalisaties, kunstmest en drijfmest brachten hogere opbrengsten en maakten meermaals maaien mogelijk. Op de plekken van de vroegere, soortenrijke en bloemrijke hooiweiden, die maximaal tweemaal gemaaid werden, zijn bijna overal soortenarme, veelgemaaide weiden gekomen.

Veeweiden

Weidedieren zijn kieskeurig. Zij bijten alleen bepaalde planten af en vaak ook nog alleen een deel ervan. Ook ontstaan door betreding steeds nieuwe, open plekjes in de bodem, waar zaden kunnen kiemen. Hierdoor bevindt zich op veeweiden een mozaïek van kort afgegraasde delen, open plekjes en hoogopgaande planten die zijn blijven staan. Daar waar na de beweiding niet wordt gemaaid, kunnen ook struiken omhoog komen. De plantengemeenschappen van gemaaid grasland en beweide grasland hebben zich in de loop der tijd verschillend ontwikkeld, vooral daar waar een sterke scheiding tussen maaiweide en veeweide plaats had gevonden. Maar ook hier is de negatieve invloed van de toenemende intensivering merkbaar geworden.

De standplaats maakt het verschil

Enerzijds is de wijze van gebruik doorslaggevend voor de vorming van grasland, anderzijds geldt dat ook voor de standplaats. Het samenspel tussen de beschikbaarheid van water, voedselrijkdom en klimatologische omstandigheden leidt tot zeer verschillende plantengemeenschappen.

Op door water beïnvloede bodems ontwikkelen zich natte en vochtige graslanden. Hier groeien planten met een grote waterbehoefte, zoals gewone dotterbloem of moerasspirea.

Cultuurgraslanden dienen als bron voor veevoeder. In vlakke of heuvelachtige gebieden zijn dat glanshaverhooilanden, in hogere regionen van het middelgebergte zijn dat goudhaverhooilanden. Waar niet bemest wordt, zijn schraalgraslanden behouden gebleven.

Glans- en goudhaverhooilanden

Hoge grassen en kleurrijke kruiden

Schraalgraslanden

Groene zeldzaamheden